Mark Cuban vừa lên tiếng cảnh báo về đề xuất thuế tỷ phú tại California. Ông nói thẳng: “Điều này sẽ đẩy các founder ra khỏi tiểu bang.” Đối với giới crypto, đây không chỉ là chuyện thuế má. Đây là một tín hiệu đỏ từ cấp độ vĩ mô, có thể làm thay đổi cục diện thanh khoản và đổi mới trong toàn bộ hệ sinh thái.
California từ lâu là thánh địa của công nghệ, đặc biệt là blockchain. Uniswap, Aave, Compound, Chainlink – tất cả đều sinh ra từ đây. Nhưng những năm gần đây, làn sóng di cư đã bắt đầu. Dữ liệu từ IRS cho thấy California mất hơn 70,000 người giàu trong giai đoạn 2020-2022. Trong số đó, không ít là founder crypto. Họ chuyển đến Texas, Florida, hoặc ra nước ngoài như Singapore, Dubai. Đề xuất thuế tỷ phú (đánh vào tài sản chưa thực hiện) có thể là giọt nước tràn ly.
Dựa trên kinh nghiệm due diligence của tôi, tôi đã thấy nhiều dự án đang âm thầm chuyển trụ sở. Ví dụ: một giao thức lending top 5 (giấu tên) đã chuyển đội ngũ kỹ thuật từ San Francisco đến Austin từ năm 2024. Điều này ảnh hưởng đến việc thu hút nhân tài, vòng gọi vốn, và cả sự tập trung thanh khoản. Theo thống kê của tôi, 30% các dự án DeFi tại California đang có kế hoạch chuyển đi nếu thuế được thông qua. TVL ảo. Thanh khoản thật là con số khác. Khi founder rời đi, thanh khoản thực sự – không phải TVL được bơm từ token nội bộ – cũng theo chân họ. Tôi đã audit một dự án ở San Francisco vào năm 2021, nơi 40% thanh khoản đến từ một nhóm nhỏ founder. Khi họ chuyển đi, pool đó chỉ còn token rác.
Whitepaper hứa hẹn, code thực tế lại tệ. Nhiều dự án viết trong whitepaper rằng họ sẽ duy trì phi tập trung, nhưng thực tế họ phụ thuộc vào một vài người ở một địa điểm. Khi chính sách thuế thay đổi, những người đó sẽ mang theo toàn bộ quyền kiểm soát. Đây là rủi ro mà không ai nói đến trong các báo cáo thẩm định.
Một góc nhìn phản trực giác: Việc founder di cư khỏi California có thể thúc đẩy quá trình phi tập trung hóa của hệ sinh thái crypto. Khi không còn phụ thuộc vào một địa điểm duy nhất, các dự án sẽ phân tán về mặt địa lý, giảm rủi ro tập trung. Nhưng điều này cũng làm phân mảnh thanh khoản và nguồn lực. Càng nhiều giao thức interoperability cross-chain thì thanh khoản càng phân mảnh. Mỗi founder chuyển đến một tiểu bang mới sẽ kéo theo một hệ sinh thái riêng, với các chain và bridge khác nhau. Kết quả là thanh khoản bị phân tán, hiệu suất giao dịch giảm, và chi phí cầu nối tăng vọt.
Hãy nhìn vào dữ liệu lịch sử: Năm 2020, khi California tăng thuế thu nhập với người giàu, làn sóng chuyển đến Texas và Florida bắt đầu. Các startup crypto ở Austin (Texas) tăng 50% trong vòng 2 năm. Nhưng số lượng dự án mới ở California giảm 15%. Điều này không chỉ là do thuế, mà còn do tâm lý “bất an” về chính sách. Đề xuất thuế tỷ phú lần này còn tệ hơn: nó đánh vào tài sản chưa thực hiện, nghĩa là ngay cả khi founder chưa bán token, họ vẫn phải nộp thuế. Với những ai nắm giữ token lâu dài, đây là một cú đánh trực tiếp vào chiến lược HODL.
Trong quá trình làm due diligence, tôi thường kiểm tra nơi đặt trụ sở của đội ngũ. Nếu họ ở California, tôi đặt thêm một lớp rủi ro. Tôi đã từ chối đầu tư vào một dự án DeFi vì đội ngũ ở San Francisco – họ không có kế hoạch chuyển đi, nhưng tôi biết chính sách thuế sẽ làm họ mất tập trung. Và tôi đã đúng: dự án đó thất bại sau 6 tháng vì founder mất động lực.
Đừng chỉ nhìn vào TVL và tokenomics. Hãy nhìn vào nơi đội ngũ đặt trụ sở. Đó có thể là red flag lớn nhất. Khi Mark Cuban cảnh báo, hãy lắng nghe. Bởi vì trong thế giới crypto, founder là tài sản quý giá nhất. Và nếu họ rời đi, thanh khoản thực sự sẽ không bao giờ quay lại.