Tôi nhìn vào biểu đồ USD/JPY tuần này, thấy một vùng xám kỳ lạ: giá dao động quanh 150, không ai dám đặt cược lớn. Lý do? Câu chuyện vĩ mô của Nhật Bản đang đứng trước ngã ba – một pha đảo chiều mà tôi đã từng thấy trong DeFi Summer 2020, khi mọi người đều tin vào một kịch bản nhưng thị trường lại chọn kịch bản khác.
Hôm qua, một báo cáo từ Crypto Briefing nhắc đến “tăng trưởng kinh tế Nhật Bản chậm lại do bất ổn Trung Đông”. Nghe có vẻ là tin thông thường, nhưng nếu bạn đào sâu, đây là tín hiệu cho thấy câu chuyện “phục hồi sau Abenomics” đang chuyển thành “kiểm tra sức chịu đựng đa tầng”. Tôi đã chứng kiến điều tương tự vào năm 2022 khi Luna sụp đổ: lúc đó ai cũng nghĩ đó chỉ là sự kiện đơn lẻ, nhưng thực ra nó mở ra một chu kỳ narrative mới về “rủi ro tập trung”.
Bối cảnh: Nhật Bản không phải là một nền kinh tế bình thường
Hãy nhìn vào bức tranh lớn. Nhật Bản có nợ công/GDP trên 250%, cao nhất thế giới. Ngân hàng trung ương (BOJ) vừa thoát khỏi lãi suất âm vào tháng 3/2024, nâng lên 0.25% – một bước đi lịch sử. Nhưng tăng trưởng đang chậm lại. Và giờ thêm Trung Đông: nguồn cung dầu bị đe dọa, Nhật phụ thuộc năng lượng nhập khẩu hơn 85%. Ba yếu tố này kết hợp tạo ra một “cái bẫy” mà tôi gọi là stagflation do nhập khẩu.
Phần cốt lõi: Cơ chế narrative và tâm lý thị trường
Điều khiến tôi chú ý không phải là số liệu GDP, mà là cách thị trường đang định giá lại câu chuyện của BOJ. Trước đây, narrative chủ đạo là: “Nhật Bản cuối cùng cũng thoát deflation, BOJ sẽ bình thường hóa chính sách.” Nhưng bây giờ, với tăng trưởng chậm và lạm phát nhập khẩu, BOJ rơi vào tình thế “khó xử”: nếu tăng lãi suất để chống lạm phát, họ sẽ giết chết tăng trưởng; nếu không tăng, đồng yen sẽ tiếp tục yếu và lạm phát nhập khẩu leo thang.
Tôi nhìn vào dữ liệu: CPI lõi Nhật Bản đang trên 2% trong nhiều tháng, nhưng tiền lương thực tế lại giảm. Đây là lạm phát xấu – không phải do cầu nội địa mạnh, mà do chi phí năng lượng và thực phẩm tăng. Khi tôi còn làm việc với quỹ đầu tư mạo hiểm Seoul Dynamics vào năm 2020, tôi đã học được một bài học: khi một câu chuyện vĩ mô bắt đầu mâu thuẫn với dữ liệu vi mô, thị trường sẽ sớm điều chỉnh. Lần đó là DeFi Summer, lần này là Japan carry trade.
Góc nhìn phản trực giác: Thị trường có thể đang quá bi quan?
Hầu hết các nhà phân tích hiện nay đều kêu gọi “bán Nhật”. Nhưng tôi lại thấy một điểm mù: sức mạnh công nghiệp của Nhật Bản không dễ bị xói mòn. Trong lĩnh vực bán dẫn, vật liệu tiên tiến, và sản xuất chính xác, Nhật Bản vẫn là một trong những mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu căng thẳng Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung dầu, Nhật sẽ chịu thiệt, nhưng các công ty như Tokyo Electron, Shin-Etsu Chemical lại có thể hưởng lợi từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng.
Thêm vào đó, đồng yen yếu đang tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư nước ngoài mua tài sản Nhật với giá rẻ. Tôi đã chứng kiến điều này trong năm 2021 khi tư vấn cho CJ ENM về NFT: dòng vốn nước ngoài luôn tìm đến những tài sản định giá thấp khi có biến động. Câu chuyện “Nhật Bản sup đổ” có thể đang bị thổi phồng, giống như cách mà câu chuyện “Trung Quốc sup đổ” bị thổi phồng trong năm 2023.
Điểm mang về: Câu chuyện tiếp theo
Nếu bạn là một nhà đầu tư crypto, hãy để ý đến mối tương quan giữa đồng yen và Bitcoin. Trong quá khứ, khi yen suy yếu, Bitcoin thường tăng vì dòng tiền tìm đến nơi trú ẩn thay thế. Nhưng nếu Nhật Bản rơi vào stagflation thực sự, và BOJ buộc phải in tiền trở lại, thì câu chuyện “digital gold” có thể quay lại mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, rủi ro là: nếu lạm phát nhập khẩu vượt khỏi tầm kiểm soát, và BOJ mất tín nhiệm, thì sự sụp đổ của JGB (trái phiếu chính phủ Nhật) có thể gây ra một cú sốc toàn cầu – tương tự như sự sụp đổ của UST vào năm 2022.
Câu hỏi cuối cùng: Liệu thị trường đã định giá đúng rủi ro này chưa? Tôi nghĩ là chưa. Chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một chu kỳ narrative mới. Hãy chuẩn bị cho sự biến động.