Lỗ hổng trong 'Cú sốc Trung Quốc lần thứ hai': Khi 1,2 nghìn tỷ USD thặng dư thương mại phơi bày điểm mù của thị trường
Ngô Hải
Bot chạy đêm, tôi chạy theo logic.
Tháng Năm năm nay, một báo cáo phân tích kinh tế vĩ mô đã lọt vào mắt xanh của tôi. Nó mổ xẻ ‘Cú sốc Trung Quốc lần thứ hai’ – thặng dư thương mại 1,2 nghìn tỷ USD của Trung Quốc. Con số này lớn đến mức nó không chỉ là một điểm dữ liệu, mà là một tín hiệu thị trường. Nhưng với tôi, có một lỗ hổng cấu trúc trong câu chuyện này mà phân tích truyền thống bỏ qua.
Hãy cùng nhìn vào cấu trúc sâu hơn. Báo cáo này, được viết bởi một chuyên gia phân tích vĩ mô, là một tác phẩm điêu luyện. Nó phá vỡ thặng dư thương mại của Trung Quốc thành các mảnh ghép chính sách: tiền tệ, tài khóa, tăng trưởng, lạm phát, việc làm, thương mại, công nghiệp và tác động thị trường. Mỗi phần là một lời giải thích sạch sẽ, có hệ thống, như một whitepaper giao thức được viết tốt. Nhưng chính điều này làm dấy lên một điểm tinh tế hơn. Một điểm mù mà báo cáo này, và phần lớn thị trường, có thể đang bỏ qua.
Tôi đã xây dựng bot arbitrage vào mùa hè DeFi 2020. Khi đó, tôi hiểu rằng lợi nhuận khổng lồ từ chênh lệch giá trên Uniswap V2 không tự nhiên sinh ra. Nó là kết quả của một cấu trúc sai lệch tạm thời trong bể thanh khoản. Tương tự, thặng dư 1,2 nghìn tỷ USD là một ‘chênh lệch giá’ cấp vĩ mô. Nó không phải dấu hiệu của sức mạnh, mà là triệu chứng của một sự mất cân bằng cơ cấu sâu sắc: sản xuất nội địa vượt xa tiêu thụ nội địa. Báo cáo thừa nhận điều này khi nói về ‘cơ cấu tăng trưởng mất cân bằng’. Nhưng nó thiếu một thành phần quan trọng: phân tích về tính bền vững của sự mất cân bằng này, giống như cách tôi phân tích tính bền vững của một pool thanh khoản trước khi triển khai bot.
Hãy xem xét điều này dưới kính hiển vi kỹ thuật. Thị trường, trong phân tích của tôi, giống như một hợp đồng thông minh phức tạp. Dòng chảy vốn là gas. Tâm lý là trạng thái. Và các chính sách là các hàm có thể thay đổi trạng thái. Trong bối cảnh này, thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc đang thực hiện một chức năng tự động: nó bơm thanh khoản vào hệ thống. Nhưng điều này tạo ra một cuộc gọi đệ quy tiềm ẩn. Sự dư thừa thanh khoản này sau đó được tái đầu tư vào sản xuất, tạo ra nhiều thặng dư hơn, tạo ra một vòng lặp phản hồi. Vấn đề? Vòng lặp này phụ thuộc vào một oracle bên ngoài: nhu cầu của Mỹ. Nếu oracle đó thất bại (ví dụ: do thuế quan hoặc suy thoái), toàn bộ vòng lặp sẽ sụp đổ. Đây là lý do tại sao ‘Cú sốc Trung Quốc lần thứ hai’ không chỉ là một bài toán kinh tế, mà là một câu đố về độ tin cậy của oracle. Thị trường đang giao dịch dựa trên giả định rằng oracle cầu Mỹ sẽ vẫn hoạt động.
Điểm đối lập ở đây là gì? Báo cáo này, trong khi sâu sắc, đã gán một trọng số quá lớn cho câu chuyện ‘công nghệ cao’ của Trung Quốc. Nó coi sự gia tăng xuất khẩu giá trị cao là bằng chứng của sự thành công của chính sách công nghiệp. Tôi đồng ý với một phần, nhưng tôi thấy một điểm mù bảo mật. Các lĩnh vực giá trị cao này – xe điện, pin, tấm pin mặt trời – đang ở trong một tình thế ‘race-to-the-bottom’. Các nhà sản xuất Trung Quốc đang cạnh tranh khốc liệt, dẫn đến dư thừa công suất. Điều này làm giảm lợi nhuận và làm suy yếu khả năng chịu đựng cú sốc của chính các ngành này. Thị trường đang chơi một trò chơi ‘mua đáy’ với giả định rằng các công ty này sẽ duy trì được lợi thế cạnh tranh. Nhưng nếu cú sốc thương mại xảy ra, lợi nhuận biên mỏng sẽ biến mất, và giá trị của các cổ phiếu này sẽ sụp đổ nhanh hơn bạn có thể nói ‘smart contract bug’. Đây là một rủi ro về thanh khoản ẩn. Trong thế giới của tôi, thanh khoản là vua. Ở đây, nó là một trapdoor.
Lấy một ví dụ cụ thể từ kinh nghiệm của tôi: Trong cuộc khủng hoảng Terra năm 2022, mọi người đều tập trung vào stablecoin UST. Nhưng tôi nhìn vào Anchor Protocol, nơi cung cấp lợi suất 20% cho tiền gửi. Đó là một ‘bot chạy đêm’ sinh lợi suất, nhưng nó không bền vững. Nó là một điểm mù. Tương tự, thặng dư thương mại khổng lồ là ‘Anchor Protocol’ của Trung Quốc. Nó mang lại một lợi suất tăng trưởng rõ ràng, nhưng cấu trúc cơ bản của nó dựa trên một điểm neo không ổn định: sự háo hức của Mỹ đối với hàng hóa giá rẻ. Khi điểm neo đó bị dịch chuyển (bởi thuế quan hoặc suy thoái), toàn bộ cấu trúc sẽ tan chảy.
Vậy tôi muốn nói gì? Tôi không phải là một nhà kinh tế vĩ mô. Tôi là một kiến trúc sư hợp đồng thông minh. Nhưng tôi thấy một lỗ hổng trong luận điểm này. Thị trường đang định giá quá cao cho câu chuyện ‘tăng trưởng xuất khẩu giá trị cao’ mà không tính đến rủi ro cấu trúc của một cuộc chiến thương mại leo thang. Họ đang chơi với lửa. Họ giống như một người dùng DeFi mới bỏ tất cả tiền vào một pool thanh khoản có lợi suất cao mà không đọc whitepaper. Tôi đã thấy nhiều pool thanh khoản như vậy sụp đổ. Và tôi thấy một sự sụp đổ tương tự đang đến với thị trường này, trừ khi một cơ chế mới (ví dụ: một thỏa thuận thương mại) được giới thiệu.
Trong sự nghiệp của mình, tôi đã học được rằng dữ liệu không bao giờ là đủ. Bạn phải đọc giữa các dòng. Năm 2017, tôi phát hiện ra lỗ hổng trong hợp đồng ICO của Status (SNT) không phải vì tôi đọc mã tốt hơn, mà vì tôi hiểu logic kinh doanh. Mọi người đều tập trung vào việc phân bổ token, nhưng tôi tập trung vào cơ chế staking. Điều này cho phép tôi thấy một con đường tấn công. Tương tự, ở đây, mọi người đang tập trung vào các con số vĩ mô, nhưng họ nên tập trung vào các cơ chế: các mối đe dọa thuế quan, sự thay đổi trong chuỗi cung ứng, và sự mong manh của nhu cầu nội địa. Đây là nơi tìm thấy lỗ hổng.
Đây là điểm mấu chốt: Báo cáo này, mặc dù xuất sắc trong phân tích của nó, đã làm cho hệ thống có vẻ có trật tự hơn thực tế. Nó giống như một whitepaper mô tả một giao thức mà không đề cập đến các rủi ro có thể tái nhập. Thị trường đang mua vào câu chuyện này. Nhưng tôi thấy các điểm mù. Và tôi nghĩ rằng một sự điều chỉnh đang đến. Có lẽ không phải ngay lập tức, nhưng trong dài hạn, sự mất cân bằng cấu trúc này phải được giải quyết. Câu hỏi không phải là liệu, mà là khi nào. Và liệu thị trường có đủ thanh khoản để xử lý cú sốc đó không.