Ngân hàng từ chối mở tài khoản cho một công ty tiền mã hóa đã có giấy phép FCA. Đây không còn là chuyện cá biệt. Đó là một vết nứt cấu trúc trên nền tảng tài chính Anh Quốc.
Tuần trước, một ủy ban liên đảng của Quốc hội Anh đã chính thức phát động một cuộc điều tra về 'De-ribanking' – việc các ngân hàng thương mại từ chối hoặc hạn chế dịch vụ với các công ty tiền mã hóa hợp pháp. API của thị trường đang gửi một tín hiệu rõ ràng.
Ba năm trước, tôi từng tham dự một hội nghị ở London. Một founder người Việt chia sẻ: 'Có giấy phép FCA còn khó mở tài khoản hơn cả một startup fintech thông thường'. Khi đó, tôi nghĩ đó chỉ là vấn đề kỹ thuật tạm thời. Tôi đã sai. Bởi vì thanh khoản chạy trốn nhanh hơn cả câu chuyện đẹp.
Cuộc điều tra này không phải là về việc ủng hộ hay chống lại crypto. Nó là về việc giải quyết một 'nút thắt cổ chai' mang tính hệ thống: các ngân hàng lo sợ rủi ro tuân thủ từ FATF và các lệnh trừng phạt đã buộc phải 'phân biệt đối xử' với toàn bộ một ngành công nghiệp. Họ không thể định giá rủi ro, nên họ chỉ đơn giản là từ chối. Đây là một lỗi logic trong mô hình quản trị rủi ro.
Nếu bạn nghĩ đây là một tin tốt, hãy nghĩ lại. Khi một ngân hàng từ chối một công ty có giấy phép, vấn đề nằm ở hệ thống định giá rủi ro của ngân hàng, không phải ở công ty đó. Điều tra này có thể kết thúc theo hai cách: hoặc buộc các ngân hàng xây dựng một khung đánh giá rủi ro mới cho crypto, hoặc... hợp pháp hóa sự kỳ thị. Và câu chuyện thị trường đang bỏ qua kịch bản thứ hai.
Tôi đã dành 11 năm quan sát các chu kỳ này. Khi một cơ quan quản lý mở một cuộc điều tra, điều đó có nghĩa là họ đang thu thập bằng chứng để hành động. Nhưng hành động đó có thể là 'xây cầu' hoặc 'dựng tường'. Trong trường hợp của Anh, áp lực từ các ngân hàng truyền thống và nỗi lo về rủi ro hệ thống sẽ khiến 'bức tường' cao hơn.
Hãy nhìn vào các con số: năm 2023, hơn 40 công ty crypto tại Anh báo cáo gặp khó khăn trong việc duy trì tài khoản ngân hàng. Đây không phải là một ngoại lệ. Đó là một 'cơn sốt' mang tính chu kỳ. Mỗi khi thị trường gấu đến, các ngân hàng lại tăng cường 'de-ribanking' như một biện pháp phòng thủ chi phí. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: thị trường xuống → ngân hàng siết chặt → startup chết → thị trường xuống sâu hơn.
Phần lớn mọi người đều tập trung vào mặt tích cực: 'Sắp có luật mới, crypto sẽ được công nhận'. Nhưng tôi thấy một điểm mù. Cuộc điều tra này có thể dẫn đến việc áp đặt các tiêu chuẩn KYC/AML nghiêm ngặt hơn đối với các ngân hàng khi làm việc với crypto, biến 'de-ribanking' từ một hành vi tự phát thành một chính sách có tổ chức. Nói cách khác, nó có thể hợp pháp hóa việc từ chối dịch vụ.
Hãy nhìn vào bài học từ Hoa Kỳ. Khi Thượng viện điều tra vụ sụp đổ của FTX, kết quả là một làn sóng các quy định mới siết chặt hơn. Điều tra không phải lúc nào cũng dẫn đến tự do hóa. Nó thường dẫn đến một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ hơn, nơi chỉ những kẻ chơi lớn mới có thể sống sót. Điều này sẽ giết chết sự đổi mới từ các dự án nhỏ.
Từ góc nhìn của một nhà quản lý quỹ, tôi thấy một 'arbitrage' đang hình thành. Nếu cuộc điều tra thành công trong việc xây dựng một cây cầu giữa ngân hàng và crypto, thì các công ty có giấy phép FCA và văn hóa tuân thủ mạnh mẽ sẽ là những người hưởng lợi lớn nhất. Họ sẽ trở nên khan hiếm và được định giá cao hơn. Ngược lại, các dự án DeFi và các sàn giao dịch phi tập trung, vốn không có trụ sở chính, sẽ tiếp tục chịu áp lực.
Câu hỏi thực sự không phải là 'liệu cuộc điều tra có giúp crypto dễ dàng hơn không?'. Mà là: liệu hệ thống ngân hàng có sẵn sàng chấp nhận rủi ro để phục vụ một ngành công nghiệp mà họ không hiểu không? Sự thật là, các ngân hàng không thiếu tiền. Họ thiếu một khuôn khổ rủi ro có thể định giá được crypto. Và cho đến khi khuôn khổ đó tồn tại, 'de-ribanking' sẽ tiếp tục. Đây là một vấn đề về kiến trúc hệ thống, không phải là vấn đề về thiện chí.
