Bảy ngày trước, một đồng nghiệp Istanbul gửi cho tôi link bài báo tiếng Trung với cái tên như một phát súng: “Lương Văn Phong không có cuộc sống, Dương Chí Lân không có đường lui”. Tôi đọc xong, đặt điện thoại xuống, và tự hỏi: Nếu thị trường crypto đang bước vào giai đoạn chuyển giao giữa AI và DeFi, thì hai câu chuyện khởi nghiệp này — một từ DeepSeek, một từ Moonshot (Nguyệt Chi Ám Diện) — dạy chúng ta điều gì về cách sống sót trong một hệ sinh thái cực đoan?
Hãy bắt đầu từ điều tôi tin là xương sống của mọi narrative: sự hi sinh. “Không có cuộc sống” là cách mà đội ngũ của Lương Văn Phong vận hành—mở mã nguồn, đẩy giá API xuống 1/100 GPT-4, chấp nhận cạnh tranh bằng lửa và máy. Còn Dương Chí Lân — người sáng lập Kimi — “không có đường lui” nghĩa là ông đã đặt cược toàn bộ tương lai của công ty vào một tính năng duy nhất: khả năng đọc 200.000 token. Cả hai đều ở trong một thị trường AI đầy bất định, giống như thời kỳ DeFi Summer 2020: bất kỳ ai có ý tưởng đều có thể kiếm tiền, nhưng chỉ ai chịu được đau đớn mới ở lại.
Nhưng tôi không viết bài này để khen ngợi sự hi sinh. Tôi muốn mổ xẻ cơ chế mà các VC đã dùng để bơm “câu chuyện đau khổ” vào các dự án crypto—một kỹ thuật mà tôi gọi là narrative rủi ro có chủ đích. Khi một quỹ đầu tư bảo “founder của chúng tôi không ngủ”, họ đang tạo ra một ngoại lệ: giá trị của token được neo vào khả năng chịu đựng của con người, chứ không phải vào dữ liệu onchain. Tôi đã thấy điều này ba lần trong 18 năm quan sát. Lần đầu là ICO rác BitPet năm 2017—một kẻ sao chép mà whitepaper đầy lỗi nhưng được đẩy bằng hình ảnh “đội ngũ thức 20 giờ mỗi ngày”. Kết quả? Dự án chết sau sáu tháng.
Bối cảnh hiện tại rất giống: thị trường crypto đang trong bear, thanh khoản phân mảnh, và các dự án AI xoay quanh việc khai thác sức mạnh tính toán phi tập trung như Render, Akash, io.net. Nhưng bài viết gốc không đề cập đến blockchain. Nó chỉ nói về hai người đàn ông Trung Quốc đang đốt tiền vào model ngôn ngữ. Vậy ứng dụng cho crypto ở đâu?
Core Insight: Mô hình “không có cuộc sống” và “không có đường lui” đang được nhân bản trong các giao thức DeFi/AI mới, nơi các developer làm việc 100 giờ/tuần để launch testnet trước deadline. Tôi từng audit mã của một dự án “ZK-AI inference” ở Istanbul vào cuối năm 2025. Đội ngũ 5 người — mỗi người đều kể rằng họ chưa nghỉ ngày nào trong 3 tháng. Kết quả? Mã nguồn có 12 lỗi bảo mật critical, và TVL của giao thức chỉ đạt 200 ETH. Câu chuyện “hi sinh” bị lợi dụng để che giấu sự thiếu chuẩn bị.
Tôi muốn đưa ra một góc nhìn contrarian: Trong crypto, “không có cuộc sống” không phải là tín hiệu tốt, mà là cờ đỏ. Nó báo hiệu rằng dự án đang thiếu một quy trình bền vững — hoặc tệ hơn, founder đang tự thiêu để giữ giá token. Tôi đã viết về điều này trong bài “DeFi đã sai ở đâu” năm 2022: các giao thức sụp đổ thường có chung một đặc điểm — CEO không ngủ. Terra Luna, FTX? Cả hai đều có những CEO được ca ngợi là “làm việc không ngừng nghỉ”. Đó là một thành kiến nguy hiểm.
Vậy takeaway cho nhà đầu tư crypto là gì? Khi bạn nghe một founder khoe rằng anh ta không có cuộc sống, hãy hỏi ngược lại: “Anh dùng thời gian đó để làm gì?” Nếu câu trả lời là “viết white paper”, “build feature” hay “call with VCs”, hãy nhìn vào dữ liệu: số commit trên GitHub tuần trước là bao nhiêu? Churn rate của LP có giảm không? Ngược lại, founder “không có đường lui” là người đã cầm cố tài sản cá nhân vào dự án—điều này có thể tạo ra động lực cao, nhưng cũng làm mất đi tính khách quan trong quyết định.
Cuối cùng, câu hỏi lớn nhất mà tôi để lại cho bạn đọc: Liệu câu chuyện “không có cuộc sống” có đang được tạo ra bởi các nhà báo như một narrative bán chạy, hay nó thực sự phản ánh một thực tế cần được thay đổi? Tôi nghiêng về phía trước. Nhưng nếu thị trường AI-Crypto đang di chuyển theo hướng phân cấp thực sự, thì sự bền vững phải đến từ hệ thống, không phải từ sự hy sinh cá nhân. Và đó là bài toán chưa ai giải được.