Bạn có nhớ lần đầu tiên mình nhận ra rằng một thùng dầu không chỉ là một thùng dầu? Với tôi, đó là vào năm 2019, khi tôi đang phân tích dữ liệu on-chain cho một quỹ đầu tư mạo hiểm ở Thượng Hải. Một đêm nọ, tôi nhìn thấy một đợt tăng đột biến kỳ lạ trong phí Gas của Ethereum. Nó không đến từ bất kỳ sự kiện DeFi nào, mà đến từ một dòng tweet về cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào nhà máy lọc dầu Abqaiq của Ả Rập Saudi. Lúc đó, tôi mới thấy sợi dây liên kết mỏng manh giữa một cuộc xung đột địa chính trị ở Trung Đông và một giao dịch hoán đổi trên một blockchain. Hôm nay, khi câu chuyện về "xung đột Iran đe dọa các tuyến đường xuất khẩu dầu của Ả Rập Saudi" lại nóng lên, tôi không thể không nhìn nó qua lăng kính của một nhà phân tích tiền điện tử, người đã chứng kiến quá nhiều câu chuyện về "tài sản bị bắt làm con tin".
Hãy nói về bối cảnh. Ả Rập Saudi không chỉ là một quốc gia xuất khẩu dầu mỏ. Đó là một cỗ máy tài chính được thiết kế để bơm tiền mặt vào nền kinh tế toàn cầu. Họ có hai tuyến đường huyết mạch: eo biển Hormuz ở phía Đông, nơi vận chuyển khoảng 17 triệu thùng dầu mỗi ngày, và eo biển Bab-el-Mandeb ở phía Tây, con đường dẫn đến kênh đào Suez. Iran, thông qua mạng lưới ủy nhiệm của mình (Houthis ở Yemen), có khả năng đe dọa cả hai tuyến đường này. Đây không phải là một cuộc chiến tranh toàn diện, mà là một "chiến tranh xám" – một loạt các cuộc tấn công quấy rối, từ tịch thu tàu chở dầu đến phóng tên lửa và máy bay không người lái. Mục tiêu không phải là phá hủy nền kinh tế Ả Rập Saudi, mà là tạo ra đủ sự không chắc chắn để đẩy giá dầu lên, qua đó gây áp lực lên các cường quốc tiêu thụ dầu như Trung Quốc, Ấn Độ và châu Âu, buộc họ phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán hạt nhân. Đây là một trò chơi "lấy con tin" cổ điển, nhưng lần này, con tin là nền kinh tế toàn cầu.
Phần cốt lõi mà tôi muốn phân tích là cơ chế của câu chuyện này và cách nó kết nối với thế giới tiền điện tử. Hãy tưởng tượng bạn đang chạy một giao thức cho vay trên Ethereum. Bạn có một tài sản thế chấp là một loại stablecoin được hỗ trợ bởi dầu mỏ. Đột nhiên, một tin tức về việc Houthis tấn công một tàu chở dầu ở Biển Đỏ khiến giá dầu tăng vọt 20%. Điều gì xảy ra? Giá trị của tài sản thế chấp của bạn tăng lên, nhưng đồng thời, chi phí cho vay bằng đồng đô la Mỹ cũng tăng theo, vì Cục Dự trữ Liên bang buộc phải tăng lãi suất để chống lạm phát. Đây là một cú sốc kép: tài sản thế chấp tăng giá, nhưng sức mua của đồng tiền định giá lại giảm. Đây là một sự phức tạp mà hầu hết các nhà giao dịch DeFi không tính đến. Họ chỉ nhìn vào APY, chứ không nhìn vào các đường ống dẫn dầu bên dưới nó.
Tôi nhớ vào năm 2023, trong một hội nghị về an ninh năng lượng ở Thượng Hải, tôi đã có một cuộc trò chuyện với một nhà quản lý quỹ đầu cơ. Anh ta nói: "Vy, cô có biết tại sao Bitcoin lại tăng giá khi căng thẳng ở Trung Đông leo thang không? Không phải vì nó là nơi trú ẩn an toàn. Mà vì nó là một 'kênh thoát' cho dòng vốn thoát khỏi đồng đô la Mỹ khi đồng đô la yếu đi do chi phí năng lượng tăng cao." Lúc đó tôi đã hiểu. Các cuộc xung đột địa chính trị không chỉ ảnh hưởng đến giá dầu; chúng định hình lại toàn bộ cấu trúc của thị trường tài chính, bao gồm cả tiền điện tử. Khi eo biển Hormuz bị đe dọa, các ngân hàng trung ương trên thế giới bắt đầu lo lắng về lạm phát. Họ in ít tiền hơn, hoặc thậm chí thắt chặt chính sách. Điều này làm giảm tính thanh khoản của các tài sản rủi ro, nhưng lại làm tăng sức hấp dẫn của các tài sản "phi tập trung" như Bitcoin, vốn không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chính sách tiền tệ của bất kỳ quốc gia nào. Đây là một sự trớ trêu: một cuộc xung đột cổ điển về dầu mỏ lại có thể thúc đẩy sự chấp nhận tiền điện tử.
Bây giờ, hãy nói về góc nhìn phản trực giác. Hầu hết mọi người nghĩ rằng một cuộc xung đột ở Trung Đông sẽ đẩy giá Bitcoin lên, bởi vì nó là một tài sản trú ẩn an toàn giống như vàng. Nhưng sự thật phức tạp hơn nhiều. Khi giá dầu tăng vọt, chi phí vận hành các máy đào Bitcoin cũng tăng theo. Hãy nhớ rằng, các công ty khai thác lớn nhất thế giới đều đang chạy bằng điện từ nhiên liệu hóa thạch. Nếu giá điện tăng, biên lợi nhuận của họ bị thu hẹp. Họ có thể buộc phải bán Bitcoin để trả hóa đơn, tạo ra áp lực bán trên thị trường. Vì vậy, trong ngắn hạn, một cuộc khủng hoảng dầu mỏ có thể gây ra một đợt sụt giảm Bitcoin, trước khi nó phục hồi như một tài sản trú ẩn. Tôi đã thấy điều này xảy ra vào tháng 3 năm 2020, khi cuộc chiến giá dầu giữa Ả Rập Saudi và Nga đã gây ra một cuộc khủng hoảng thanh khoản trên toàn thị trường, kéo Bitcoin xuống dưới 4.000 đô la. Đây là một bài học về sự kết nối không thể tách rời giữa thế giới cũ và thế giới mới.
Điểm mù lớn nhất ở đây là sự phụ thuộc của stablecoin vào hệ thống tài chính truyền thống. Hãy tưởng tượng một kịch bản: một cuộc tấn công mạng vào hệ thống thanh toán của Ả Rập Saudi làm gián đoạn việc bán dầu. Các ngân hàng toàn cầu mất khả năng xác nhận các giao dịch. Điều gì xảy ra với USDT hoặc USDC? Chúng là những stablecoin được hỗ trợ bởi trái phiếu kho bạc Mỹ và tiền mặt. Nhưng nếu hệ thống ngân hàng bị tắc nghẽn, việc mua lại USDT có thể bị chậm trễ. Sự hoảng loạn có thể xảy ra. Chúng ta đã xây dựng một ngôi nhà trên cát, tin rằng nó là đá. Câu chuyện về "xung đột Iran đe dọa tuyến đường Ả Rập Saudi" không chỉ là một câu chuyện về dầu mỏ. Đó là một câu chuyện về sự mong manh của cơ sở hạ tầng tài chính toàn cầu, và tiền điện tử, dù có phi tập trung đến đâu, vẫn bị ràng buộc bởi nó.
Cuối cùng, hãy nói về câu chuyện tiếp theo. Khi mọi người đều đang tập trung vào việc liệu giá dầu có tăng hay không, tôi đang nhìn vào một thứ khác: các dự án blockchain tập trung vào chuỗi cung ứng năng lượng. Hãy tưởng tượng một giao thức cho phép các tàu chở dầu mã hóa hàng hóa của họ và bán cổ phần trên một sàn giao dịch phi tập trung. Điều này sẽ cho phép các nhà đầu tư mua một phần của một chuyến hàng cụ thể, phòng ngừa rủi ro địa chính trị một cách trực tiếp. Liệu điều này có khả thi không? Về mặt kỹ thuật, có. Nhưng về mặt quy định, đó là một cơn ác mộng. Và đó chính xác là nơi mà một thợ săn tường thuật như tôi tìm thấy cơ hội. Bởi vì khi một câu chuyện cũ (chiến tranh dầu mỏ) kết thúc, một câu chuyện mới (tài chính chuỗi cung ứng) luôn bắt đầu. Câu hỏi là: bạn có đang nhìn vào đúng màn hình không?